ديگر نكته ، توجه به تأثرات و كنش‌هاى سياسى و حكومتى است . حيات اجتماعى و سياسى امامان شيعه كه بخش بزرگى از آن با تقيه همراه بوده از يك سو ، و فشار دستگاه اختناق از سوى ديگر ، سبب گرديد كه جريان بالنده امامت در ژرفا فعال باشد تا در سطح . آنان به گونه‌اى نه‌چندان آشكار به ايجاد و توليد و بازسازى انديشه اسلامى و جريان‌هاى فرهنگى ، فكرى و اجتماعى همت گماشتند . همين نا آشكارى سبب شده است برخى از زواياى مهم و اساسى حيات امامان شيعه ، مكتوم و ناشناخته و يا مغفول واقع شود . بىترديد اين ابعاد مهم از حيات امامان عليهم السلام بايد با توجه به تاريخ انديشه و تفكر اسلامى مورد بررسى قرار گيرد . نكته مهم ديگر در بررسى تاريخى حيات امامان شيعه عليهم السلام بازشناسى عمل سياسى آنان با رعايت اصول و معيارهاى انديشه سياسى و دينى است كه زيرساخت معرفتى حركت‌ها ، كنش‌ها و واكنش‌هاى آنهاست ؛ همانند سكوت امام على عليه السلام در عصر خلفا . بسيارى از صحنه‌هاى انسانى در دوره پيامبر - كه يك‌پارچه جنبش و شور و عمل خالصانه بوده - و حضور مقتدرانه ايشان در عرصه حكومت در سال‌هاى واپسين عمرشان ، صلح امام حسن عليه السلام ، نهضت بزرگ امام حسين عليه السلام و نهضت گسترده فرهنگى امامان ديگر و . . . همگى با لحاظ اين اصل مهم معناى متعالى خود را خواهد يافت . از اين‌رو بايد اصول ، معيارها ، زيرساخت معرفتى و عمل اجتماعى و سياسى امامان عليهم السلام را به‌خوبى شناخت . در اين بستر و فرايند ، مىتوان حيات تاريخى اين بزرگان را - كه برآيندى از پيچيدگى مسائل محيطى و اجتماعى روزگار ، رسالت دينى و انسانى و تنوع برخورد و تعامل حكومت‌گران و مردم با آنها بوده - به نيكى شناخت و مورد بررسى قرار داد . با توجه به اين نكات و اصول - با همه سختىها و پيچيدگىهايش - و همچنين با بررسى عالمانه و هوشمندانه در منابع اصيل و معتبر مىتوان تا حدود زيادى به پاره‌اى از حقايق تاريخى حيات امامان شيعه عليهم السلام آگاهى يافت . آثارى كه در اين مسير به كار خواهد آمد ، بدين‌سان بخش‌بندى مىگردد : 1 . منابع اخبار و حديث ؛ 2 . كتب رجال ، انساب و طبقات ؛ 3 . كتب فتوح و جنگ‌ها ؛ 4 . كتب و منابع تاريخ عمومى ؛ 5 . كتب خراج و اموال ؛ 6 . منابع جغرافيايى ؛